Avariya sodir bo‘lsa nima qilish kerak?

Sug‘urta to‘lovining miqdori va kim aybdor deb topilishi rasmiylashtirishning ilk bosqichlariga bog‘liq.

Avariyadan so‘ng darhol dvigatelni o‘chirish, avariya chiroqlarini yoqish va odamlardan hech kim jabrlanmaganiga ishonch hosil qilish kerak. Jarohatlanganlar bo‘lsa, 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qilib, tez yordam chaqirish lozim. Shundan so‘ng avariya to‘xtash belgisini qo‘yish shart: aholi yashash punktlarida — YTH sodir bo‘lgan joydan kamida 15 metr, shahar tashqarisida esa — kamida 30 metr masofada. YTH joyidan xavfsizroq yerga — yo‘l yoqasi yoki piyodalar yo‘lkasiga o‘tish tavsiya etiladi, chunki, ayniqsa, tun vaqtida yoki noqulay ob-havo sharoitida ikkilamchi hodisa ro‘y berishi xavfi doim mavjud.

Barcha holatni telefonga suratga olish kerak: umumiy manzara, mashinalarning joylashuvi, shikastlanishlar, yo‘l chiziqlari, yo‘l belgilari. Bu muhim — fotosurat va videolarsiz o‘z haqligingizni isbotlash qiyinroq kechadi.

Agar ish sudgacha boradigan bo‘lsa, ko‘rsatma bera oladigan guvohlarning aloqa ma’lumotlarini olib qo‘yish aslo ortiqchalik qilmaydi. Avtomobildagi yo‘lovchilar ham guvoh bo‘la oladi.

Shu bilan birga, avariyaning boshqa ishtirokchisidan hujjatlarini: haydovchilik guvohnomasi, texnik pasport, sug‘urta polisi va ID-kartasini suratga olib olishni so‘rang. Bu ma’lumotlar sug‘urta kompaniyasiga kerak bo‘ladi va sudda ham kerak bo’lishi mumkin. Shundan so‘ng avariya ishtirokchilari YTHni qanday rasmiylashtirishni hal qilishlari kerak: YHXB (GAI) xodimlarini chaqirishmi yoki yevroprotokol asosida rasmiylashtirishmi.

Yevroprotokol nima?

Yevroprotokol jiddiy oqibatlarsiz yo‘l-transport hodisalarida rasmiylashtirish mumkin. Masalan, ikkita mashina to‘qnashgan, jabrlanganlar yo‘q, aybdor jabrlanuvchi bilan tortishmayapti va har ikki haydovchining hujjatlari joyida. Bunday holda, voqea joyining o‘zida bayonnomani to‘ldirib, uni sug‘urta kompaniyasiga yuborish va to‘rt soat ichida narkologiya dispanserida mastlik holatini aniqlash bo‘yicha tekshiruvdan o‘tish kerak. Bu usulning afzalligi shundaki, inspektorlarni kutish shart emas va aybdorga jarima solinmaydi. Lekin cheklov ham bor — yevroprotokol bo‘yicha sug‘urta yetkazilgan zarar uchun ko‘pi bilan 14 million so‘m to‘lab beradi. Jiddiy shikastlanishlarda esa YHXBni chaqirgan ma’qul.

Agar YTHni rasmiylashtirish uchun YHXX xodimlarini chaqirgan bo‘lsangiz

Inspektorlar kelguniga qadar mashinalarga tegish mumkin emas. Istisno: agar avtomobillar yo‘lni to‘sib qo‘ygan bo‘lsa, avvalo, hamma narsani foto va videoga batafsil tushirish, avtomobilning yo‘ldagi holatini bo‘r yoki bo‘yoq bilan belgilab qo‘yish kerak.

Xodimlar ko‘zdan kechirgach, YTH chizmasini qog‘ozga tushirib, har bir tomondan tushuntirish xati oladi va alkogolga ekspress-tekshiruv o‘tkazadi. Bu jarayonda avariya ishtirokchilari imzo uchun berilgan har bir hujjatni diqqat bilan ko‘zdan kechirishi, o‘qib chiqishi va o‘zlari rozi bo‘lmagan narsaga imzo qo‘ymasligi muhim.

YTH rasmiylashtirilgach, ishtirokchilar avtomobilni tashish uchun evakuator chaqirishi va uylariga tarqalishi mumkin. Ish surishtiruvga yuboriladi.

Bir necha kundan so‘ng haydovchilar YHXB bo‘limiga chaqirtiriladi. U yerda qo‘shimcha materiallar yig‘iladi va yetkazilgan zararni baholash so‘raladi. Faqat mustaqil ekspertizadan keyingina avtomobilni ta’mirlashga ruxsat beriladi — undan oldin mashinani tuzatish mumkin emas.

Agar nizo kelib chiqsa, ish sudga oshiriladi. Sudda aybdor, zarar miqdori va to‘lovlarni amalga oshirish tartibi uzil-kesil belgilanadi. Ayrim hollarda sud takroriy ekspertiza tayinlashi mumkin va yakuniy summa o‘zgarishi ham ehtimoldan xoli emas. Agar nizo yuzaga kelsa, sud qarorini va sug‘urta to‘lovlarini kutish, shundan keyingina avtomobilni ta’mirlashga kirishish lozim.

Jarimalarga kelsak, ular yetkazilgan zarar miqdoriga bog‘liq. Agar zarar unchalik katta bo‘lmasa (BHMning 5 baravarigacha), aybdor BHMning 2 baravaridan 4 baravarigacha jarimaga tortilishi yoki bir yilgacha transport vositasini boshqarish huquqidan mahrum qilinishi mumkin. Agar zarar miqdori bundan ko‘p bo‘lsa, jarima BHMning 5 baravaridan 7 baravarigacha oshiriladi yoki 3 yilgacha transport vositasini boshqarish huquqidan mahrum etiladi. Shuni alohida yodda tutish lozim: agar YTH sodir bo‘lgan joydan ketib qolinsa, jarima BHMning 30 baravarini tashkil etadi va bunday harakatdan keyin avariyada aybsiz ekanlikni isbotlash deyarli imkonsiz bo‘lib qoladi.

Sug‘urta kompaniyalari bilan bog‘liq qanday nozik jihatlar bor?

OSAGO bo‘yicha 2026-yilda sug‘urta qoplamasi 80 million so‘mgacha oshiriladi, biroq jabrlanuvchining avtomobilini ta’mirlash uchun buning faqat bir qismi, taxminan 28 million so‘m ajratiladi. Agar zarar miqdori bundan yuqori bo‘lsa, aybdor qolgan qismini o‘z yonidan to‘laydi.

YTHga uchragan haydovchilar uchun qisqacha harakatlar yo‘riqnomasi. Ushbu materialni eslatma sifatida saqlab qo‘ymoqchi bo‘lganlar uchun quyida ortiqcha so‘zlarsiz harakatlar ketma-ketligi keltirilgan:

1. To‘xtang, YTH sodir bo‘lgan joyni tark etmang.
2. Avariyaviy signalni yoqing, avariya sababli to‘xtash belgisini o‘rnating.
3. YTHning barcha ishtirokchilari sog‘lig‘i holatini aniqlang, zarurat tug‘ilsa, 103 raqami orqali tez yordam chaqiring.
4. YHXX (102)ni chaqiring yoki yevroprotokol bo‘yicha rasmiylashtirishga kelishib oling.
5. Avtomobillarni joyidan siljitishdan oldin YTH joyini suratga va videoga oling.
6. Guvohlarning aloqa uchun ma’lumotlarini yozib oling.
7. Boshqa ishtirokchi bilan sug‘urta polislari ma’lumotlarini almashing.
8. Hujjatlarni rasmiylashtirishda aybni tan olmasdan, inspektorga bo‘lgan voqeani faktlar asosida yozma tushuntirish bering.
9. Bayonnomani imzolashdan oldin diqqat bilan o‘qib chiqing, agar norozi bo‘lsangiz: “Qo‘shilmayman” deb yozing.
10. Belgilangan muddatda sug‘urta kompaniyasini xabardor qiling.
11. Zararni baholashgacha avtomobilni ta’mirlamang.
12. Hujjatlar to‘plamini sug‘urta kompaniyasiga topshiring, qaror va to‘lovlarni kuting.

Aslida, har qanday YTHda qoidalarga qat’iy amal qilish, avariya faktini va tilxatni qayd etmasdan “joyida hal qilish” takliflariga rozi bo‘lmaslik, shuningdek, barcha hujjatlarni sinchkovlik bilan tekshirish muhim. Bu, ayniqsa, ish sudgacha borgan taqdirda nafaqat pulingizni, balki asablaringizni ham tejaydi.

Rulda e’tiborli bo‘ling!