LiDAR “obmanka”sini o‘rnatganlik uchun mashina jarima maydonchasiga olib ketilishi mumkinmi?

Tomdagi plastik “shishka” noqonuniy qayta jihozlash deb topildi.

O‘zbekistonda Xitoy elektromobillari ommalashgani sari LiDAR tizimiga ega qimmatbaho modellar ham hurmat qozonmoqda. Mahalliy avtomobillarni hech bo‘lmaganda tashqi ko‘rinishidan premium-segmentga tenglashtirish uchun avtomobil egalari old oyna ustiga plastik mulyajlar yopishtirishga kirishdi. Bunday qoliplangan plastmassalar Xitoydagi istalgan marketpleysda arzimagan pulga sotiladi. Bu haqda Avtoelon.uz alohida maqola yozgan edi.

Shu o‘rinda eslatib o‘tish joizki, haqiqiy LiDAR (inglizcha “Light Detection and Ranging” – “Yorug‘lik yordamida aniqlash va masofani o‘lchash” so‘zlarining qisqartmasi) haydovchiga yordam beruvchi murakkab tizimlarda qo‘llaniladi: u avtomobil atrofidagi fazoni skanerlab, uch o‘lchamli xarita yaratadi, to‘siqlargacha bo‘lgan masofani aniqlaydi va ma’lumotni boshqaruvchi elektronikaga uzatadi. Natijada avtomobil yo‘l chizig‘idagi o‘rnini mustaqil nazorat qila oladi, avtomatik ravishda tezlashadi va tormozlaydi, shuningdek, avtopilot yoqilgan bo‘lsa, navigatorda belgilangan yo‘nalish bo‘ylab harakatlana oladi.

Lekin bularning bari faqat avtomobil yagona tizimga ulangan ko‘plab tegishli elektron bloklar va kontrollerlar bilan jihozlangan taqdirdagina mumkin. Bundan tashqari, tizim to‘laqonli ishlashi uchun ishlab chiqaruvchida avtomobil ishlatiladigan hududning batafsil xaritasi bo‘lishi kerak. O‘zbekistonda ishlab chiqariladigan Chevrolet modellarida bunday tizimlar yo‘q. Ular hatto adaptiv kruiz-kontrol yoki LiDAR ma’lumotlarini qayta ishlay oladigan protsessorlar bilan ham jihozlanmagan.

Natijada, tomdagi bu bo‘sh quti Xitoy brendlarining qimmatbaho modellariga taqlid yoki oddiy avtomobilni ajratib turuvchi bezakdan boshqa narsa emas.

Biroq respublika YHXX bunda xavf ko‘rib, shaharlarda bunday avtomobillarni ushlay boshladi. Haydovchilar noqonuniy qayta jihozlash uchun javobgarlikka tortilmoqda. Vaholanki, bu plastmassa bo‘lagi derazalardagi shamol to‘sqichlar (vetroviklar) yoki avtomobil egalari o‘n yillardan beri o‘z mashinalariga yopishtirib kelayotgan shunga o‘xshash aksessuarlardan qo‘rqinchliroq emas.

Transport vositalari konstruksiyasiga noqonuniy o‘zgartirish kiritish holatlarini aniqlash bo‘yicha o‘tkazilayotgan reydlar davomida LiDAR uslubidagi mulyajlar o‘rnatilgan avtomobillar masalaga oydinlik kiritish va o‘rnatilgan “uskuna”ni demontaj qilish uchun jarima maydonchasiga yuborildi.

Avtomobil tyuningi — bu uning tashqi ko‘rinishini o‘zgartirish, qulayligini oshirish yoki texnik xususiyatlarini yaxshilash usulidir. Biroq, eslatib o‘tamiz, hatto shunday yengil o‘zgartirishlar ham YHXXDXga ariza topshirish orqali rasman kelishilishi shart. Bu haqda O‘zbekiston Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 30-noyabrdagi 758-sonli qarorining 1-qismida aytilgan.

Aytgancha, ba’zi tyuningchilar baribir bu aldamchi qismni funksiya bilan to‘ldirishgan – “lidar” qalpog‘i tomga mahkamlangan radar-detektorning ichki qismlarini yashirgan. Albatta, inspektorlar bunday o‘zgartirishga ancha jiddiyroq munosabatda bo‘ladi.