Qozog‘istonda yangi turdagi BI-95 benzini paydo bo‘ldi
Bu qanday yoqilg‘i va u odatdagi Ai-95 dan arzonroqmi?
Aslida, bu bizga tanish benzin, biroq unga don chiqindilaridan olinadigan qayta ishlangan spirt, ya’ni bioetanol qo‘shilgan. Qo‘shimchaning ulushi qariyb 8 foizni tashkil etadi va aynan shu modda yoqilg‘ining xususiyatlarini o‘zgartirib, uni ekologik jihatdan ancha toza qiladi.
Kolesa.kz nashrining yozishicha, asosiy farq mashinaning quvvati yoki yurishida emas, balki havoga chiqaradigan tutunida. Yoqilg‘i ishlab chiqaruvchi BioPetrol Company bunday benzin havoga zararni sezilarli darajada kamaytirishini ta’kidlaydi: mayda zarrachalar, azot oksidlari miqdori pasayadi va umuman olganda, uglerod izi qisqaradi. Shu bilan birga, haydovchi uchun deyarli hech narsa o‘zgarmaydi — dvigatel odatdagidek ishlaydi, texnik xususiyatlar esa pasayib ketmaydi.
BI-95 narxi odatdagi Ai-95 benzini bilan deyarli bir xil – bir litri 315 tenge (taxminan 8200 so‘m), ba’zi joylarda esa hatto biroz arzonroq. Bu esa uni shunchaki bir tajriba emas, balki to‘laqonli raqobatbardosh mahsulotga aylantiradi. Hozircha bu yoqilg‘ini Olmaota shahri va viloyatida uchratish mumkin, biroq kelgusida butun Qozog‘iston bo‘ylab yoyish va qo‘shimcha ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirish rejalashtirilgan.
Bu g‘oyaning o‘zi yangi emas. Xuddi shunday E10 markali yoqilg‘i Yevropa, AQSH va Yaponiyada ancha vaqtdan beri qo‘llanib kelinadi. To‘g‘ri, dastlab haydovchilar eski, asosan karbyuratorli motorlarning bir maromda ishlamasligidan shikoyat qilishgan, biroq vaqt o‘tishi bilan texnologiyalar takomillashtirildi va bugungi kunda bunday bioyoqilg‘ini aksariyat zamonaviy avtomobillarda ishlatish mumkin.
Qozog‘istonda bu yoqilg‘ini ishlab chiqarishda avvalgi tajribalar inobatga olingan. Ishlab chiqaruvchining ta’kidlashicha, yoqilg‘iga etanolga namlik ta’sirini kamaytiradigan va yoqilg‘i tizimini himoya qiladigan maxsus komponentlar qo‘shilgan. Yoqilg‘i har bir bosqichda — aralashtirishdan tortib, AYOQShga yetkazib berishgacha — nazoratdan o‘tkaziladi.
Shunday bo‘lsa-da, BI-95 ni hozircha hamma uchun mos yechim deb bo‘lmaydi. Yangi mashinalar uchun u muammo tug‘dirmasligi aniq, ammo eski va klassik avtomobillar egalari ruxsatnomalarni oldindan tekshirib ko‘rgani ma’qul. Agar dvigatel bunday aralashmalarga mo‘ljallanmagan bo‘lsa, yoqilg‘i sarfi oshishidan tortib, motorning bir maromda ishlamasligigacha bo‘lgan muammolar yuzaga kelishi mumkin.
Umuman olganda, Qozog‘istonda BI-95 ning paydo bo‘lishi — bu yoqilg‘i bozori ham an’anaviy yonilg‘i-moylash mahsulotlaridan muqobil turlarga o‘tishi mumkinligining bir ishorasidir. Agar bu tajriba muvaffaqiyatli chiqsa, bunday yoqilg‘i yaqin yillarda AYOQShlarning odatiy qismiga aylanishi mumkin. Hukumat yirik shaharlarda ekologiya uchun faol kurashni boshlaganini hisobga olsak, bunday yechim O‘zbekistonda ham paydo bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
